Szymański: Rett Ryszard Ludwikowski (WPiA UJ, CUA) – in memoriam
Zza oceanu dotarła informacja, iż 12 lutego 2026 r. w Waszyngtonie zmarł profesor Rett Ryszard Ludwikowski – prawnik i politolog związany przez niemal 60 lat z Uniwersytetem Jagiellońskim. Jako absolwent Wydziału Prawa i Administracji UJ, konstytucjonalista i doktrynolog, odczuwam moralny obowiązek chociażby symbolicznego przybliżenia sylwetki tej postaci – zwłaszcza biorąc pod uwagę zainteresowania badawcze autora (historia myśli konserwatywnej, w ostatnich latach – artykuły będące refleksją nad trumpizmem) oraz jego katolicyzm i antykomunizm.
Ludwikowski urodził się 6 listopada 1943 r. w Skawinie. Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1966 r., po czym kontynuował na uczelni karierę naukową na Wydziale Prawa i Administracji UJ (kolejno pełnił funkcje asystenta, starszego asystenta oraz adiunkta w Katedrze Historii Doktryn Politycznych i Prawnych UJ). W 1971 r. uzyskał stopień doktora nauk prawnych – na podstawie dysertacji „Koncepcja rządu reprezentacyjnego J. S. Milla na tle ustroju angielskiego” – oraz równolegle doktora nauk społecznych (politologia), a w 1976 r. habilitował się w zakresie prawa. W tym samym roku na UJ objął kierownictwo Zakładu Współczesnych Ruchów i Myśli Politycznej, którym kierował do 1982 r. Równolegle pełnił funkcję kierownika Samodzielnego Zakładu Prawa i Biznesu UJ.
Po wprowadzeniu stanu wojennego wyjechał z kraju i w 1982 r. osiedlił się w Stanach Zjednoczonych. W USA kontynuował pracę naukową jako visiting scholar i professor na kilku uczelniach. Był stypendystą i pracownikiem m.in. Hoover Institution przy Uniwersytecie Stanforda (1983) i dwukrotnie stypendystą programu Fulbrighta (1997 i 2004). W latach 1982-1983 wykładał nauki polityczne na Elizabethtown College w Pensylwanii, a następnie w 1983 r. gościnnie na Alfred University w stanie Nowy Jork.
Na przełomie 1983 i 1984 r. związany był z konserwatywną organizacją prawniczą, o której dziś niezwykle głośno – The Heritage Foundation, a także z Catholic University of America (jedynym kościelnym uniwersytetem w USA) w Waszyngtonie, pracując jako visiting professor. W 1984 r. formalnie rozpoczął stałą pracę na The Catholic University of America (Columbus School of Law), gdzie w 1985 r. otrzymał tytuł profesora prawa (tenured professor) i na którym od 1985 do 2020 r. pełnił funkcję dyrektora Instytutu Prawa Porównawczego i Międzynarodowego (Comparative and International Law Institute). Od 1991 r. organizował w Krakowie International Business and Trade Summer Law Program, coroczny program letni dla studentów prawa, stanowiący fundament stałej współpracy między Wydziałem Prawa i Administracji UJ a Catholic University of America. Dzięki tej inicjatywie oraz pokrewnym programom (np. utworzenie na UJ Szkoły Prawa Amerykańskiego) uznawany jest on na Uniwersytecie Jagiellońskim za jednego z głównych twórców współpracy polsko-amerykańskiej w obszarze nauk prawnych.
Od 2001 do 2003 r. Ludwikowski pełnił także funkcję redaktora naczelnego wielotomowej publikacji Comparative Human Rights and Fundamental Freedoms (Oceana Publications). W trakcie kariery w USA otrzymał dwukrotnie stypendium Fulbrighta (w 1997 i 2004 r., realizowane na UJ) oraz stypendium rezydenckie Instytutu Maxa Plancka w Hamburgu (1989). Ludwikowski działał aktywnie na polu organizacji naukowych i inicjatyw akademickich. Był członkiem m.in. American Bar Association (Amerykańskiego Stowarzyszenia Prawników – istniejącego od 1878 r. zrzeszenia ok. 400 tysięcy osób fizycznych i 3500 osób prawnych) oraz Polish Institute of Arts and Sciences of America (PIASA) – prestiżowej organizacji polonijnej zrzeszającej naukowców polskiego pochodzenia w USA.
Ludwikowski charakteryzował się wszechstronnością zainteresowań – zajmował się prawem konstytucyjnym porównawczym, historią doktryn politycznych i prawnych, prawami człowieka oraz międzynarodowym prawem handlowym. Był autorem lub współautorem ponad 30 książek oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych. Wśród najważniejszych prac warto wskazać prace z zakresu historii doktryn politycznych i prawnych takie jak „Konserwatyzm Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym (z rozważań nad ideologią i polityką)” (1976), „Murzyński radykalizm w USA. Czarni Muzułmanie, Czarna Władza, Czarne Pantery” (1976), „John Stuart Mill” (1979), „Szkice na temat galicyjskich ruchów i myśli politycznej (1848-1892)” (1980), „Główne nurty polskiej myśli politycznej 1815–1890” (1982), „The Crisis of Communism: Its Meaning, Origins and Phases” (1986), „Continuity and Change in Poland: Conservatism in Polish Political Thought” (1991), a także prace poświęcone konstytucjonalizmowi, w tym: „Constitutionalism and Human Rights: America, Poland and France” (1991), „The Beginning of the Constitutional Era: A Comparative Study of the First American and European Constitutions” (1993), „Constitution-Making in the Region of Former Soviet Dominance” (1996) czy „Prawo konstytucyjne porównawcze” (2000). Jest też autorem podręcznika „Handel międzynarodowy”, który doczekał się czterech wydań i w którym Ludwikowski szczegółowo opisuje zasady międzynarodowego obrotu gospodarczego. W latach 2001-2005 był redaktorem naukowym wielotomowej publikacji „Comparative Rights and Fundamental Freedoms” wydawanej przez Oceana Publications. W ostatnich latach życia był autorem artykułów naukowych oraz rozdziałów w monografiach poświęconych m.in. tematyce rządów Donalda Trumpa („Global or Strategic Approach – Several Reflections on the Style of the Political Decision on making of President Donald Trump”), sądownictwu („»Nowa era« czy tylko »jeden etap« w historii Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych?” w „Państwie i Prawie” czy „Comparative Arguments in the Legal Debate Over Judiciary Reform in Poland” w „Krakowskich Studiach Międzynarodowych”), problematyce ustroju USA („Autorytaryzm demokratyczny w Stanach Zjednoczonych. Unikalny hybrydalny ustrój polityczny czy terminologiczna kwadratura koła?” w „Państwie i Prawie”) oraz terroryzmu („No Straight Shots. Is America Still a Bastion of Democracy and a Shield Against Terrorism?” w „Państwie i Prawie” oraz „Dezinformacja i politycznie ukierunkowana informacja. Historyczne tło chaosu informacyjnego towarzyszącego wojnie Izraela z Hamasem i aktom terroryzmu” w „Krakowskich Studiach Międzynarodowych”). Z pewnością nie będzie zaskoczeniem fakt, iż – będąc Polakiem mieszkającym w Stanach Zjednoczonych i pamiętającym realia PRL-u – w swoich tekstach prezentował neokonserwatywną, niechętną nie tylko komunizmowi, ale także i Rosji jako takiej linię. Nie będzie zapewne więc również dziwić, że w jego tekstach poświęconych sytuacji politycznej w USA w przeciągu ostatniej dekady daleko było mu do typowego dla większości konserwatystów zachwytu nad Donaldem Trumpem.
W 2016 r. Prezydent RP Andrzej Duda przyznał Ludwikowskiemu Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP, w 2022 r. Uniwersytet Jagielloński uhonorował go medalem „Zasłużony dla UJ”. W przeszłości otrzymywał też odznaczenia od Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (2006) oraz Uniwersytetu Wrocławskiego (2007).
Śmierć Ludwikowskiego jest ogromną stratą dla prawników i politologów. Nabożeństwo żałobne odbędzie się 27 lutego 2026 r. w kościele katolickim Nativity, przy 13-ej Ulicy NW 6001 w Waszyngtonie D.C. o godzinie 11:00.
Michał Szymański
Kategoria: Historia, Kultura, Myśl, Publicystyka
